پرسشنامهی پایان‌نامه را آنلاین پخش کنید: از طراحی تا خروجی SPSS
ده گامِ عملی برای اجرای پرسشنامهی پایان‌نامه به‌صورتِ آنلاین: آماده‌سازی پیش از ساخت، شروع از پرسشنامهی استاندارد یا محقق‌ساخته، کدگذاری برای SPSS، صفحه‌ی رضایتِ آگاهانه، بستنِ پاسخِ تکراری، پیش‌آزمون، پخش با لینکِ کوتاه و QR، پایشِ روزانه و خروجیِ SPSS با برچسب‌های آماده.
بیشترِ پرسشنامه‌های پایان‌نامه امروز آنلاین اجرا می‌شوند، و بیشترِ دردسرهایشان هم از همین‌جا می‌آید: پاسخِ تکراری، داده‌ای که باید دستی کدگذاری شود، کسانی که اصلاً جزوِ جامعه نبودند، و فصل سومی که نمی‌داند روشِ اجرا را چطور بنویسد. این راهنما مسیرِ کامل را گام‌به‌گام می‌رود، از پیش از ساخت تا فایلِ SPSS، با تنظیماتِ دقیقی که در پرسشنامه‌ساز آنلاین پرسینو باید روشن کنید. بیشترِ نکته‌ها به ابزار وابسته نیستند و در هر سامانه‌ای به کار می‌آیند.
پیش از ساخت: چهار چیز آماده باشد
- نسخهی نهایی و تأییدشده‌ی پرسشنامه. هر تغییر بعد از انتشار هزینه دارد؛ اول متن را با استاد راهنما نهایی کنید.
- حجم نمونه و ریزش. عددی که باید به آن برسید و درصدِ پاسخ‌هایی که احتمالاً کنار می‌روند (چطور حساب کنیم).
- روشِ نمونه‌گیری و کانال‌ها. فهرستِ مشخص دارید (کارکنانِ یک سازمان، دانشجویانِ یک دانشکده) یا لینک را در گروه‌ها پخش می‌کنید؟ این تصمیم روی تنظیمات و روی متنِ فصل سوم اثر دارد.
- مجوزها. در دانشگاه‌های علوم پزشکی و پژوهش‌های انسانیِ حساس، کدِ اخلاق پیش از جمعآوری؛ اگر جامعه کارکنانِ یک سازمان‌اند، اجازه‌ی همان سازمان؛ و برای ابزارهای استانداردِ تجاری، مجوزِ استفاده (کدام ابزارها مجوز می‌خواهند).
گام ۱ — نقطه‌ی شروع را انتخاب کنید
- پرسشنامهی استاندارد. اگر ابزارتان یکی از پرسشنامه‌های رایج است، از پرسشنامه‌های استاندارد با نمره‌گذاری خودکار شروع کنید؛ گویهها، طیف و گویه‌های معکوس آماده‌اند. فقط مطمئن شوید نسخه با مقاله‌ی اعتباریابی‌ای که در فصل سوم به آن ارجاع می‌دهید یکی است.
- پرسشنامهی محقق‌ساخته. فرمِ خالی بسازید و برای هر بعد یک سؤالِ ماتریسی بگذارید (حداکثر شش سطر؛ بعدِ بلندتر را دو ماتریس کنید). سؤال‌های جمعیت‌شناختی را تک‌انتخابی و با بازه بپرسید (سن: زیرِ ۳۰، ۳۰ تا ۳۹، …)، نه با عددِ دقیق.
ماتریس در موبایل خودکار کارت‌کارت میشود و پاسخ‌دهنده مجبور نیست جدولِ عریض را افقی اسکرول کند؛ مهم است، چون بخشِ بزرگی از پاسخها از گوشی می‌آید.
گام ۲ — کدگذاری را همین حالا انجام بدهید، نه بعد از جمعآوری
- کلیدِ هر سؤال را کوتاه و لاتین بگذارید (مثلاً q1 تا q24، یا برای بعدِ رضایت شغلی job1 تا job6). در خروجیِ SPSS نامِ متغیر از همین کلید ساخته میشود و متنِ فارسیِ سؤال برچسبِ متغیر میشود.
- کدِ گزینه‌ها: طیف را در کلِ پرسشنامه هم‌جهت نگه دارید (۱ = کاملاً مخالفم تا ۵ = کاملاً موافقم). ستون‌های پیش‌فرضِ ماتریسِ پنج‌درجه کدهای ۱ تا ۵ را دارند؛ فقط برچسب‌هایشان را به «کاملاً مخالفم» تا «کاملاً موافقم» تغییر بدهید و کدها همان می‌مانند.
- گویه‌ی منفی را با همان طیفِ بقیه بپرسید و در تحلیل معکوس کنید؛ طیفِ وارونه وسطِ پرسشنامه پاسخ‌دهنده را گیج میکند.
- «نظری ندارم»: اگر درجه‌ی وسطِ طیف است، یکی از ستون‌ها با کدِ ۳ است. گزینه‌ی جداگانه‌ی «نظری ندارم» که در تنظیماتِ ماتریس روشن میشود چیزِ دیگری است: گزینه‌ای بیرون از طیف که در SPSS با کدِ ۹۹ و به‌عنوانِ گمشده می‌آید. این دو را با هم اشتباه نگیرید.
- «سایر» در SPSS کدِ ۹۷ می‌گیرد و متنِ نوشته‌شده در متغیری جدا با پسوندِ _other می‌آید.
گام ۳ — صفحه‌ی اول: رضایتِ آگاهانه در چند خط
داورها این صفحه را می‌خوانند. نمونه‌ای که فقط کروشه‌هایش را پر می‌کنید:
پاسخ‌دهنده‌ی گرامی، این پرسشنامه برای پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشدِ [رشته] در [دانشگاه] با موضوعِ [موضوع] طراحی شده است. تکمیلِ آن حدودِ [۷] دقیقه وقت می‌گیرد. شرکت داوطلبانه است و هر زمان بخواهید می‌توانید پرسشنامه را رها کنید. پاسخها بی‌نام ثبت و فقط به‌صورتِ آماری گزارش می‌شوند. [کد اخلاق: …] برای پرسش‌ها: [ایمیلِ دانشگاهی].
زیرِ این متن یک فیلدِ تأییدِ اجباری بگذارید («با آگاهی از توضیحاتِ بالا، مایل به شرکت هستم»). اگر شرطِ ورود دارید (مثلاً «فقط معلمانِ دوره‌ی متوسطه»)، یک سؤالِ غربالگری هم همین‌جا بپرسید و با منطقِ شرطی کسی را که «خیر» می‌زند به پایانِ فرم بفرستید؛ این‌طور دادهی افرادِ بیرون از جامعه از اول وارد نمیشود.
گام ۴ — تنظیماتی که داده را نجات می‌دهند
| تنظیم | چرا | نکته |
|---|---|---|
| حالتِ ناشناس | نشانیِ اینترنتی و مشخصاتِ دستگاه ذخیره نمیشود و همین روی فرم نوشته میشود | اگر قولِ بی‌نامی داده‌اید، روشنش کنید و دیگر نام و تلفن نپرسید |
| هر نفر یک بار (بر اساسِ مرورگر) | جلوی تکرارِ ساده را می‌گیرد | با گوشیِ دوم یا حالتِ ناشناسِ مرورگر دور زده میشود |
| یک پاسخ برای هر کد | برای جامعه‌ی مشخص: شماره‌ی دانشجویی یا کدِ پرسنلی | با بی‌نامیِ کامل در تضاد است؛ آگاهانه انتخاب کنید (چرا محدودیتِ مرورگری کافی نیست) |
| اجباری‌بودنِ گویهها | دادهی گمشده در ابعاد نمی‌ماند | سؤال‌های جمعیت‌شناختیِ حساس اختیاری بمانند |
| بازهی زمانی و سقفِ پاسخ | جمعآوری در همان بازه‌ای می‌ماند که گزارش می‌کنید | سقف را حجمِ نمونه به‌علاوه‌ی ریزش بگذارید |
| رمز برای لینک | وقتی پرسشنامه فقط برای یک کلاس یا سازمان است | رمز را جدا از لینک بدهید |
گام ۵ — پیش‌آزمون با حدودِ ۳۰ نفر
پرسشنامه را منتشر کنید و برای حدودِ ۳۰ نفر از جامعه که در نمونه‌ی اصلی نیستند بفرستید. یک سؤالِ بازِ اختیاری در انتها بگذارید: «کدام سؤال گنگ یا تکراری بود؟». بعد سه چیز را ببینید: زمانِ پرکردن، آلفای هر بعد (خروجی را در ابزار محاسبه آلفای کرونباخ بگذارید یا مستقیم در SPSS ببرید) و نظرهای همان سؤالِ باز.
بعد از اصلاح، برای اجرای اصلی از فرم یک کپی بسازید تا پاسخهای پیش‌آزمون با دادهی اصلی قاطی نشود؛ یا اگر همان فرم را ادامه می‌دهید، در خروجی بازهی تاریخ را از روزِ شروعِ اجرای اصلی بگیرید.
گام ۶ — پخش: لینکِ کوتاه، QR و پیامی که خوانده شود
هر فرم یک لینکِ کوتاهِ همیشگی دارد و در صفحه‌ی اشتراک‌گذاری، کدِ QR آن را برای کلاس، اتاقِ کارکنان یا پوستر دانلود می‌کنید. برای گروه‌های پیام‌رسان، پیامِ کوتاه و انسانی بهتر از «لطفاً پرسشنامه را پر کنید» جواب می‌دهد:
سلام، [نام] هستم، دانشجوی کارشناسی ارشدِ [رشته] در [دانشگاه]. برای پایان‌نامه‌ام درباره‌ی [موضوع] به نظرِ [معلمانِ دوره‌ی متوسطه] نیاز دارم. پرسشنامه بی‌نام است و حدودِ ۷ دقیقه وقت می‌گیرد: [لینک]. اگر کسی از [همین گروه] را می‌شناسید، لطفاً برایش بفرستید. ممنونم.
- لینک را فقط در گروه‌هایی بگذارید که اعضایش جزوِ جامعه‌اند.
- یک یادآوری بعد از سه یا چهار روز کافی است؛ بیشتر از آن، دلخوری می‌آورد.
- اگر فهرستِ مشخص دارید و نمونه‌گیریِ تصادفی می‌خواهید، به‌جای لینکِ عمومی دعوتنامهی یکبارمصرف بفرستید؛ می‌بینید چه کسی پاسخ نداده و یادآوری فقط به همان‌ها می‌رود.
گام ۷ — پایشِ روزانه
- شمارِ پاسخ در برابرِ هدف. اگر بعد از یک هفته به نصفِ هدف نرسیده‌اید، کانالِ تازه لازم دارید، نه صبرِ بیشتر.
- نقطه‌ی ریزش. گزارشِ «نقطه‌ی ریزشِ هر سؤال» نشان می‌دهد پاسخ‌دهنده‌ها کجا رها کرده‌اند؛ اگر همه در یک ماتریس رها می‌کنند، همان را کوتاه کنید.
- پاسخهای مشکوک. گزارشِ «پاسخهای مشکوک» پاسخهای خیلی سریع و ماتریس‌های یکنواخت را جدا میکند.
- توازنِ گروه‌ها. اگر به سهمیه نیاز دارید (مثلاً تعدادِ برابر از هر دانشکده)، برای گزینه‌های همان سؤال سقف بگذارید تا گروهِ پرشده بسته شود.
گام ۸ — خروجی: اکسل یا SPSS
در تبِ «پاسخها»، از منوی «خروجی» یکی از گزینه‌های Excel، CSV یا SPSS را انتخاب کنید. فایلِ SPSS این‌ها را آماده دارد:
- نامِ متغیرها از کلیدِ سؤال‌ها و برچسبِ فارسیِ هر سؤال؛
- کد و برچسبِ هر گزینه (Value Labels) و سطحِ سنجش؛
- سؤال‌های چندانتخابی شکسته به متغیرهای ۰ و ۱، یکی برای هر گزینه؛
- گمشده‌ها: بی‌پاسخ خالی و «نظری ندارمِ» ماتریس به‌عنوانِ گمشده‌ی تعریف‌شده؛
- تاریخ به‌صورتِ تاریخِ SPSS به‌علاوه‌ی یک همزادِ متنیِ شمسی.
اگر برچسب‌های فارسی در SPSS به‌هم‌ریخته دیده شد، پیش از بازکردنِ فایل، از Edit → Options → Language حالتِ Unicode را انتخاب کنید. تحلیل را از همین‌جا با تحلیل پرسشنامهی لیکرت در اکسل و SPSS ادامه بدهید.
متنِ فصل سوم درباره‌ی اجرای آنلاین
داده‌ها با پرسشنامهی الکترونیکی‌ای که در سامانه‌ی پرسینو طراحی شد، از [تاریخ] تا [تاریخ] گردآوری شد. لینکِ پرسشنامه از طریقِ [کانال‌ها] در اختیارِ [جامعه] قرار گرفت و پیش از پاسخ‌گویی، رضایتِ آگاهانه‌ی شرکت‌کنندگان گرفته شد. برای جلوگیری از پاسخِ تکراری، [هر شماره‌ی دانشجویی فقط یک بار امکانِ ثبت داشت]. از [۴۱۲] پاسخِ دریافتی، [۲۷] پاسخ به دلیلِ [تکمیل در کمتر از ۹۰ ثانیه یا پاسخِ یکسان به همه‌ی گویهها، از جمله گویه‌های معکوس] کنار گذاشته شد و تحلیل روی [۳۸۵] پاسخ انجام شد.
اشتباه‌هایی که آخرِ کار معلوم می‌شوند
- تغییرِ متنِ گویهها وسطِ جمعآوری؛ نیمی از نمونه یک ابزار را دیده و نیمی ابزارِ دیگری را.
- پیش‌آزمون و اجرای اصلی در یک فایلِ قاطی.
- طیفِ «۵ = کاملاً مخالفم» در یک بخش و «۵ = کاملاً موافقم» در بخشِ دیگر.
- قولِ بی‌نامی در صفحه‌ی اول و پرسیدنِ شماره‌ی موبایل در صفحه‌ی آخر.
- پخشِ لینک در گروه‌های عمومی، بعد نوشتنِ «نمونه‌گیریِ تصادفی» در فصل سوم.
- نگاه‌نکردن به داده تا روزِ آخر؛ بیشترِ مشکل‌ها در دو روزِ اول پیدا می‌شوند.
پرسش‌های پرتکرار
دانشگاه پرسشنامهی آنلاین را قبول میکند؟
در عمل بله، اگر روشِ اجرا، بازهی زمانی، کنترلِ تکرار و قاعدهی حذفِ پاسخها را در فصل سوم نوشته باشید. پیش از شروع با استاد راهنما هماهنگ کنید و اگر دانشکده کدِ اخلاق میخواهد، اول آن را بگیرید.
ساختِ پرسشنامهی آنلاین هزینه دارد؟
ساخت و انتشار در پرسینو رایگان است. حسابِ رایگان سقفِ پاسخِ ماهانه دارد که عددِ روزش را در صفحه‌ی قیمت‌ها می‌بینید؛ اگر حجم نمونه‌تان بیشتر است، پاسخهای اضافه گم نمی‌شوند و با گرفتنِ لایسنسِ پاسخ باز می‌شوند.
بعد از شروعِ جمعآوری میتوانم سؤالی را عوض کنم؟
از نظرِ فنی بله؛ هر پاسخ با نسخهی فرمی که دیده ذخیره میشود و دادهی قبلی خراب نمیشود. ولی از نظرِ روش، جز اصلاحِ غلطِ تایپی، متنِ گویهها را وسطِ کار عوض نکنید.
چطور بفهمم چه کسی پاسخ نداده؟
فقط با دعوتنامهی شخصی (لینکِ یکبارمصرف برای هر نفر). با لینکِ عمومی و حالتِ ناشناس، این کار ممکن نیست و نباید هم باشد.
میتوانم پاسخهای کاغذی را هم به همین داده اضافه کنم؟
بله؛ پاسخهای کاغذی را خودتان در همان فرمِ آنلاین وارد کنید تا یک پایگاهِ دادهی واحد داشته باشید، و در فصل سوم بنویسید چند پاسخ به کدام روش جمع شده است.
آماده‌اید؟ پرسشنامهی آنلاینِ پایان‌نامه‌تان را بسازید یا از یکی از پرسشنامه‌های استانداردِ آماده شروع کنید؛ پیش‌آزمون را همین هفته بگیرید و بقیه‌ی گام‌ها را با همین فهرست جلو ببرید.