روایی و پایایی پرسشنامه چیست؟ انواع، روش سنجش و نمونه‌ی گزارش
روایی می‌گوید پرسشنامه همان چیزی را می‌سنجد که ادعا می‌کند؛ پایایی می‌گوید اگر دوباره بسنجد همان عدد را می‌دهد. انواعِ هر دو، حداقلِ رأیِ خبرگان در CVR لاوشه، محاسبه‌ی CVI، آلفای کرونباخ با مثالِ عددی، بازآزمایی و دونیمه‌سازی، و متنِ آماده‌ی گزارش در فصل سوم پایاننامه.
داورِ پایاننامه وقتی به فصل سوم می‌رسد، معمولاً اول دنبالِ دو کلمه می‌گردد: روایی و پایایی. اگر این بخش دو خطِ کلی باشد («روایی پرسشنامه توسط اساتید تأیید شد و آلفای کرونباخ ۰٫۸ به دست آمد»)، به احتمالِ زیاد برای اصلاح برمی‌گردد. این نوشته نشان می‌دهد هر نوعِ روایی و پایایی دقیقاً چه چیزی را ثابت می‌کند، با چه روشی و با چند نفر سنجیده میشود، و در پایان یک متنِ نمونه برای فصل سوم دارد که فقط عددهای خودتان را در آن می‌گذارید.
اگر هنوز در مرحله‌ی نوشتنِ گویه‌ها هستید، اول راهنمای طراحی فرم پرسشنامه را بخوانید؛ این‌جا فرض بر این است که پرسشنامه را دارید و می‌خواهید اعتبارش را نشان بدهید.
روایی و پایایی در یک نگاه
ترازویی را تصور کنید که همیشه دو کیلو بیشتر نشان می‌دهد. هر بار که رویش بروید همان عدد را می‌بینید، پس پایاست؛ ولی وزنِ واقعی را نشان نمی‌دهد، پس روا نیست. برعکسش ممکن نیست: ابزاری که هر بار عددِ دیگری می‌دهد نمی‌تواند روا باشد. برای همین پایایی شرطِ لازمِ روایی است، نه شرطِ کافی.
| نوع | به چه پرسشی جواب می‌دهد | روشِ رایج | ملاکِ متداول |
|---|---|---|---|
| روایی صوری | گویه‌ها از نگاهِ پاسخ‌دهنده روشن و مربوط‌اند؟ | نظرِ ۱۰ تا ۱۵ نفر از جامعه؛ امتیازِ تأثیرِ گویه | امتیازِ تأثیر ۱٫۵ یا بیشتر |
| روایی محتوایی | گویه‌ها ضروری‌اند و همه‌ی ابعادِ سازه را می‌پوشانند؟ | نظرِ خبرگان: CVR و CVI | CVR بالاتر از عددِ جدولِ لاوشه؛ I-CVI بالای ۰٫۷۹ |
| روایی سازه | داده همان ساختارِ نظری را نشان می‌دهد؟ | تحلیلِ عاملیِ اکتشافی یا تأییدی | بارِ عاملی ۰٫۴ یا بیشتر؛ شاخص‌های برازش |
| روایی ملاکی | نمره با یک ملاکِ بیرونیِ معتبر هم‌خوان است؟ | همبستگی با ابزارِ معتبرِ دیگر یا یک پیامدِ واقعی | همبستگیِ معنادار در جهتِ پیش‌بینی‌شده |
| همسانیِ درونی | گویههای یک بعد با هم هم‌جهت‌اند؟ | آلفای کرونباخ (یا امگا) | ۰٫۷ یا بیشتر |
| ثبات (بازآزمایی) | اگر دوباره بسنجیم، همان نتیجه؟ | اجرای دوباره پس از ۲ تا ۴ هفته؛ ICC | ۰٫۷ یا بیشتر |
| دونیمه‌سازی | دو نیمه‌ی ابزار هم‌ارزند؟ | همبستگیِ دو نیمه با اصلاحِ اسپیرمن–براون | ۰٫۷ یا بیشتر |
روایی صوری: با جامعه‌ی هدف، پیش از هر خبره‌ای
روایی صوری ساده‌ترین و ارزان‌ترین مرحله است و دقیقاً به همین دلیل نادیده گرفته میشود. پرسشنامه را به ۱۰ تا ۱۵ نفر از جامعه‌ی هدف بدهید — نه هم‌کلاسی‌ها، نه استاد راهنما — و بپرسید کدام گویه را دو بار خواندند، کدام کلمه را نفهمیدند و کدام گویه به نظرشان بی‌ربط بود. یک پرستار کلمه‌ی «خودکارآمدی» را طورِ دیگری می‌فهمد تا یک دانشجوی روان‌شناسی.
اگر داور روشِ کمّی خواست، «امتیازِ تأثیرِ گویه» در پژوهش‌های داخلی رایج است: هر نفر اهمیتِ گویه را از ۱ تا ۵ نمره می‌دهد و برای هر گویه فراوانی (سهمِ کسانی که ۴ یا ۵ داده‌اند) در اهمیت (میانگینِ نمره‌ها) ضرب میشود:
Impact score = frequency × importance = 0.8 × 4.1 = 3.28 (≥ 1.5 → keep)روایی محتوایی: CVR و CVI، دو شاخص برای دو پرسشِ متفاوت
بیشترِ پایان‌نامه‌ها هر دو را گزارش می‌کنند و خیلی‌ها این دو را با هم قاطی می‌کنند. CVR می‌پرسد «این گویه ضروری است؟» و CVI می‌پرسد «این گویه مربوط، ساده و روشن است؟». پس دو پرسش از خبرگان لازم است: دو فرمِ جدا یا دو ستونِ جدا در یک فرم. فرمِ نظرخواهی از خبرگان را هم میشود آنلاین ساخت: هر گویه یک سطرِ ماتریس با سه ستونِ «ضروری»، «مفید ولی غیرضروری» و «غیرضروری»؛ گزارشِ ماتریس شمارِ هر ستون را برای هر گویه آماده می‌دهد.
CVR: هر گویه ضروری است؟
هر خبره برای هر گویه یکی از سه گزینه را انتخاب می‌کند و فرمولِ لاوشه (Lawshe, 1975) این است:
CVR = (nₑ − N/2) / (N/2)nₑ تعدادِ خبرگانی است که «ضروری» گفته‌اند و N کلِ خبرگان. CVR بین ۱− و ۱+ است؛ صفر یعنی دقیقاً نیمی از خبرگان گویه را ضروری دانسته‌اند. گویه‌ای که CVR آن از حداقلِ جدولِ لاوشه کمتر باشد حذف یا بازنویسی میشود.
جدولِ لاوشه را همه نقل می‌کنند، ولی چیزی که در عمل لازم دارید ستونِ سوم است: با این تعداد خبره، چند نفر باید «ضروری» بگویند؟
| تعدادِ خبرگان | حداقلِ CVR در جدولِ لاوشه | حداقلِ رأیِ «ضروری» | CVRِ همان تعداد رأی |
|---|---|---|---|
| ۵ | ۰٫۹۹ | ۵ از ۵ | ۱ |
| ۶ | ۰٫۹۹ | ۶ از ۶ | ۱ |
| ۷ | ۰٫۹۹ | ۷ از ۷ | ۱ |
| ۸ | ۰٫۷۵ | ۷ از ۸ | ۰٫۷۵ |
| ۹ | ۰٫۷۸ | ۸ از ۹ | ۰٫۷۸ |
| ۱۰ | ۰٫۶۲ | ۹ از ۱۰ | ۰٫۸۰ |
| ۱۱ | ۰٫۵۹ | ۹ از ۱۱ | ۰٫۶۴ |
| ۱۲ | ۰٫۵۶ | ۱۰ از ۱۲ | ۰٫۶۷ |
| ۱۳ | ۰٫۵۴ | ۱۰ از ۱۳ | ۰٫۵۴ |
| ۱۴ | ۰٫۵۱ | ۱۱ از ۱۴ | ۰٫۵۷ |
| ۱۵ | ۰٫۴۹ | ۱۲ از ۱۵ | ۰٫۶۰ |
| ۲۰ | ۰٫۴۲ | ۱۵ از ۲۰ | ۰٫۵۰ |
| ۲۵ | ۰٫۳۷ | ۱۸ از ۲۵ | ۰٫۴۴ |
| ۳۰ | ۰٫۳۳ | ۲۰ از ۳۰ | ۰٫۳۳ |
| ۴۰ | ۰٫۲۹ | ۲۶ از ۴۰ | ۰٫۳۰ |
دو نکته از همین جدول درمی‌آید. اول، با ۱۰ خبره عددِ معروفِ ۰٫۶۲ عملاً یعنی «دست‌کم ۹ نفر»: ۸ رأی CVR را ۰٫۶ می‌کند که از ۰٫۶۲ کمتر است، پس گویه‌ای با ۸ رأیِ «ضروری» از ۱۰ رد میشود. دوم، ستونِ «حداقلِ رأی» با محاسبه‌ی دقیقِ دوجمله‌ای که آیر و اسکالی (Ayre & Scally, 2014) در بازبینیِ جدولِ لاوشه انجام دادند هم یکی است؛ پس اگر بحثی بر سرِ اعشارِ جدول پیش آمد، تعدادِ رأی ملاکِ مطمئن‌تری است.
CVI: هر گویه مربوط، ساده و روشن است؟
در پژوهش‌های داخلی CVI بیشتر به روشِ والتز و باسل سنجیده میشود: خبره «مربوط‌بودنِ» هر گویه را روی طیفِ چهاردرجه‌ای نمره می‌دهد (۱ = مربوط نیست، ۲ = نسبتاً مربوط، ۳ = مربوط، ۴ = کاملاً مربوط) و اغلب همین کار را برای «سادگی» و «وضوح» هم تکرار می‌کند. برای هر گویه:
I-CVI = تعدادِ خبرگانی که ۳ یا ۴ داده‌اند ÷ کلِ خبرگان
قاعده‌ی تصمیمِ رایج: I-CVI بالای ۰٫۷۹ گویه می‌ماند، بین ۰٫۷۰ و ۰٫۷۹ بازنویسی میشود و زیرِ ۰٫۷۰ حذف. شاخصِ کلِ مقیاس (S-CVI/Ave) میانگینِ I-CVIهاست و پولیت و بک (Polit & Beck, 2006) مقدارِ ۰٫۹۰ یا بیشتر را توصیه کرده‌اند.
مثال: ۱۰ خبره به چهار گویهی یک بعد نمره داده‌اند:
| گویه | تعدادِ نمره‌ی ۳ یا ۴ | I-CVI | تصمیم |
|---|---|---|---|
| الف۱ | ۱۰ از ۱۰ | ۱٫۰۰ | می‌ماند |
| الف۲ | ۹ از ۱۰ | ۰٫۹۰ | می‌ماند |
| الف۳ | ۸ از ۱۰ | ۰٫۸۰ | می‌ماند |
| الف۴ | ۶ از ۱۰ | ۰٫۶۰ | حذف، یا بازنویسی و نظرخواهیِ دوباره |
با هر چهار گویه S-CVI/Ave برابرِ ۰٫۸۲۵ است؛ بعد از حذفِ الف۴، (۱ + ۰٫۹ + ۰٫۸) ÷ ۳ = ۰٫۹۰ میشود و به آستانه‌ی توصیه‌شده می‌رسد. حواستان باشد «CVI» در منابع به دو معنا به کار رفته است: لاوشه میانگینِ CVRِ گویههای باقی‌مانده را هم CVI نامیده. در گزارش بنویسید منظورتان کدام است.
چند خبره لازم است؟
برای CVI، لین (Lynn, 1986) دست‌کم ۳ خبره را لازم و بیش از ۱۰ نفر را معمولاً غیرضروری دانسته است؛ با ۵ خبره یا کمتر، I-CVI هر گویه باید ۱ باشد. برای CVR، چون حداقلِ جدول با تعدادِ کم بسیار سخت‌گیرانه است (۵ تا ۷ خبره یعنی رأیِ همه)، ۱۰ تا ۱۵ خبره انتخابِ عملی‌تری است. «خبره» یعنی کسی که هم سازه را می‌شناسد (عضوِ هیئت علمیِ همان حوزه) و هم میدان را (مثلاً مدیرِ باتجربه‌ی همان صنعت)؛ ترکیبی از هر دو بهتر از ده استادِ یک دانشکده است.
روایی سازه: وقتی خودِ داده شهادت می‌دهد
روایی صوری و محتوایی به قضاوتِ آدم‌ها تکیه دارند؛ روایی سازه از خودِ داده می‌آید. پرسشِ اصلی این است: گویه‌هایی که در یک بعد گذاشته‌اید، در پاسخ‌های واقعی هم با هم حرکت می‌کنند و از گویههای بعدهای دیگر جدا می‌شوند؟
- تحلیلِ عاملیِ اکتشافی برای ابزارِ محقق‌ساخته یا ابزاری که ساختارش در جامعه‌ی ایرانی روشن نیست. پیش‌شرط‌ها: KMO بالای ۰٫۷ (حداقلِ پذیرفتنی ۰٫۶) و آزمونِ کرویتِ بارتلتِ معنادار. گویه‌ای که بارِ عاملی‌اش زیرِ ۰٫۴ است یا روی دو عامل با بارِ نزدیک به هم نشسته، نامزدِ حذف است.
- تحلیلِ عاملیِ تأییدی برای ابزارِ استانداردی که ساختارش از قبل معلوم است. شاخص‌های برازشِ رایج: RMSEA و SRMR کمتر از ۰٫۰۸، CFI و TLI بالای ۰٫۹۰؛ معیارِ سخت‌گیرانه‌ترِ هو و بنتلر (Hu & Bentler, 1999): CFI دست‌کم ۰٫۹۵ و RMSEA حداکثر ۰٫۰۶.
- روایی همگرا و واگرا، بیشتر در مدل‌سازیِ معادلاتِ ساختاری: میانگینِ واریانسِ استخراج‌شده (AVE) بالای ۰٫۵ و پایاییِ ترکیبی (CR) بالای ۰٫۷ برای همگرایی؛ برای واگرایی، جذرِ AVE هر سازه بزرگ‌تر از همبستگی‌اش با سازه‌های دیگر (معیارِ فورنل و لارکر) یا HTMT کمتر از ۰٫۸۵.
تحلیلِ عاملی نمونه‌ی بزرگ می‌خواهد؛ قاعده‌ی سرانگشتیِ رایج ۵ تا ۱۰ پاسخ به ازای هر گویه و دست‌کم ۲۰۰ نفر است. پیش‌آزمونِ ۳۰ نفره برای این کار کافی نیست؛ روایی سازه را روی داده‌ی اصلی گزارش کنید. حسابِ دقیقِ حجم نمونه را در راهنمای کوکران، مورگان و تحلیل توان آورده‌ایم.
روایی ملاکی
اگر ابزارِ معتبرِ دیگری برای همان سازه هست، همبستگیِ نمره‌ی پرسشنامه‌ی شما با آن (روایی همزمان) یا با یک پیامدِ بعدی، مثلاً معدلِ ترمِ بعد یا ترکِ خدمت (روایی پیش‌بین)، شاهدِ محکمی است. برای پایان‌نامه‌ی کارشناسی ارشد معمولاً الزامی نیست؛ ولی اگر دارید، گزارشش کنید.
پایایی: سه راه برای پرسیدنِ «همان عدد؟»
آلفای کرونباخ با یک مثالِ کامل
آلفا همسانیِ درونیِ گویههای یک بعد را می‌سنجد و برای هر بعد جداگانه حساب میشود، نه یک بار برای کلِ پرسشنامه:
α = (k / (k − 1)) × (1 − Σsᵢ² / sₜ²)k تعدادِ گویه‌ها، sᵢ² واریانسِ هر گویه و sₜ² واریانسِ نمره‌ی کلِ بعد است. فرض کنید بعدِ «رضایت از کلاسِ مجازی» چهار گویه دارد و گویهی چهارم منفی نوشته شده («در کلاس‌های مجازی معمولاً حوصله‌ام سر می‌رود»). پاسخ‌های هشت نفر — داده‌ی فرضی، فقط برای نمایشِ محاسبه — بعد از معکوس‌کردنِ گویهی ۴:
| پاسخ‌دهنده | گ۱ | گ۲ | گ۳ | گ۴ (معکوس‌شده) | جمع |
|---|---|---|---|---|---|
| ۱ | ۴ | ۵ | ۳ | ۴ | ۱۶ |
| ۲ | ۳ | ۳ | ۴ | ۳ | ۱۳ |
| ۳ | ۵ | ۴ | ۴ | ۴ | ۱۷ |
| ۴ | ۲ | ۳ | ۳ | ۲ | ۱۰ |
| ۵ | ۴ | ۳ | ۵ | ۳ | ۱۵ |
| ۶ | ۳ | ۲ | ۲ | ۲ | ۹ |
| ۷ | ۵ | ۴ | ۴ | ۵ | ۱۸ |
| ۸ | ۲ | ۳ | ۲ | ۳ | ۱۰ |
| واریانس | ۱٫۴۳ | ۰٫۸۴ | ۱٫۱۳ | ۱٫۰۷ | ۱۲٫۲۹ |
جمعِ واریانسِ گویه‌ها ۴٫۴۶ است، پس α = (۴ ÷ ۳) × (۱ − ۴٫۴۶ ÷ ۱۲٫۲۹) = ۱٫۳۳ × ۰٫۶۴ ≈ ۰٫۸۵. حالا همین داده را بدونِ معکوس‌کردنِ گویهی ۴ حساب کنید: واریانسِ نمره‌ی کل به ۳٫۴۳ می‌افتد و آلفا منفی (۰٫۴۰−) میشود. آلفای منفی یا خیلی پایین در پیشآزمون، در بیشترِ موارد یعنی گویهی معکوسی که فراموش شده، نه پرسشنامه‌ی خراب.
این محاسبه را لازم نیست دستی انجام بدهید: داده‌ی گویه‌ها را در ابزار محاسبه آلفای کرونباخ بگذارید تا آلفا و «آلفا در صورتِ حذفِ هر گویه» را ببینید. در SPSS از مسیرِ Analyze → Scale → Reliability Analysis به همین خروجی می‌رسید؛ گام‌به‌گامش در تحلیل پرسشنامه‌ی لیکرت در اکسل و SPSS آمده است.
سه نکته‌ی تفسیری:
- آلفا به تعدادِ گویه حساس است. بعدِ دوگویه‌ای به‌سختی به ۰٫۷ می‌رسد و بعدِ بیست‌گویه‌ای حتی با گویههای نه‌چندان هم‌جهت هم آلفای بالا می‌گیرد. اگر بعدی دو یا سه گویه دارد، میانگینِ همبستگیِ بینِ گویه‌ها را هم گزارش کنید (حدودِ ۰٫۲ تا ۰٫۵ مطلوب است).
- آلفای بالای ۰٫۹۵ تعریف نیست. معمولاً یعنی گویههای تکراری با جمله‌بندیِ متفاوت؛ پرسشنامه را میشود کوتاه کرد.
- همبستگیِ اصلاح‌شده‌ی گویه با کل زیرِ ۰٫۳ گویهی مشکوک را نشان می‌دهد؛ ولی گویه‌ای را که بخشی از محتوای سازه را پوشش می‌دهد فقط برای چند صدم آلفا حذف نکنید.
در سال‌های اخیر امگای مک‌دونالد هم کنارِ آلفا گزارش میشود، چون فرضِ سخت‌گیرانه‌ی آلفا (هم‌وزن‌بودنِ همه‌ی گویه‌ها) را لازم ندارد. نسخه‌های جدیدِ SPSS و نرم‌افزارِ رایگانِ JASP آن را حساب می‌کنند.
بازآزمایی: همان افراد، چند هفته بعد
همان پرسشنامه را با فاصله‌ی ۲ تا ۴ هفته دوباره به ۲۰ تا ۳۰ نفر از همان افراد بدهید. فاصله باید آن‌قدر باشد که پاسخِ قبلی یادشان نماند و آن‌قدر کوتاه که خودِ سازه عوض نشده باشد. برای سازه‌های پایدار (ویژگیِ شخصیتی، نگرش) مناسب است؛ برای خلقِ این هفته یا اضطرابِ پیش از امتحان نه.
برای مقایسه‌ی دو نوبت، ضریبِ همبستگیِ درون‌طبقه‌ای (ICC) بهتر از همبستگیِ پیرسون است: اگر همه در نوبتِ دوم دقیقاً یک نمره بیشتر بدهند، پیرسون همچنان ۱ است، ولی ICC با مدلِ توافقِ مطلق این جابه‌جایی را می‌بیند. راهنمای رایجِ کو و لی (Koo & Li, 2016): زیرِ ۰٫۵ ضعیف، ۰٫۵ تا ۰٫۷۵ متوسط، ۰٫۷۵ تا ۰٫۹ خوب و بالای ۰٫۹ عالی.
نکته‌ی اجرایی: برای این‌که پاسخِ نوبتِ اول و دومِ هر نفر را کنارِ هم بگذارید، یک «کدِ شخصی» بپرسید که فقط خودِ پاسخ‌دهنده می‌سازد (مثلاً چهار رقمِ آخرِ موبایل و ماهِ تولد). ناشناس‌بودن حفظ میشود و جفت‌کردنِ دو نوبت هم ممکن است.
دونیمه‌سازی و فرمولِ اسپیرمن–براون
اگر اجرای دوباره ممکن نیست، گویه‌ها را دو نیمه کنید (معمولاً فرد و زوج)، نمره‌ی هر نیمه را حساب کنید و همبستگیِ دو نیمه را بگیرید. چون هر نیمه نصفِ طولِ ابزار را دارد، این همبستگی پایاییِ کل را کمتر از واقع نشان می‌دهد و با فرمولِ اسپیرمن–براون اصلاح میشود:
r_SB = 2r / (1 + r) r = 0.70 → 1.40 / 1.70 ≈ 0.82همین فرمول کاربردِ دیگری هم دارد: پیش‌بینی می‌کند اگر بعدی را بلندتر کنید پایایی چقدر بالا می‌رود. بعدی با ۶ گویه و آلفای ۰٫۶۵، اگر با گویههای هم‌کیفیت به ۱۰ گویه برسد، به حدودِ ۰٫۷۶ می‌رسد. برای آزمون‌هایی که پاسخِ درست و غلط دارند (۰ و ۱)، معادلِ آلفا فرمولِ KR-20 است.
هر مرحله چند نفر می‌خواهد؟
| مرحله | چه کسانی | تعدادِ رایج |
|---|---|---|
| روایی صوری | افرادی از جامعه‌ی هدف | ۱۰ تا ۱۵ |
| CVR | خبرگانِ موضوع و میدان | ۱۰ تا ۱۵ |
| CVI | خبرگان | ۳ تا ۱۰ |
| پیشآزمون و آلفا | نمونه‌ای شبیهِ جامعه، بیرون از نمونه‌ی اصلی | حدودِ ۳۰ |
| بازآزمایی | همان افراد در دو نوبت | ۲۰ تا ۳۰ |
| تحلیلِ عاملی | نمونه‌ی اصلی | ۵ تا ۱۰ نفر به ازای هر گویه؛ دست‌کم ۲۰۰ |
پرسشنامه‌ی استاندارد هم روایی و پایایی لازم دارد؟
بله، ولی کمتر. اگر از نسخهی فارسیِ اعتباریابی‌شده‌ی یک ابزارِ استاندارد استفاده می‌کنید، روایی را با ارجاع به مقاله‌ی اعتباریابی گزارش می‌کنید و پایایی را در نمونه‌ی خودتان دوباره حساب می‌کنید؛ آلفا ویژگیِ داده است، نه ویژگیِ کاغذ. اگر ابزار را خودتان ترجمه کرده‌اید یا گویه‌ای را تغییر داده‌اید، دیگر «استاندارد» حساب نمی‌شود و دست‌کم روایی محتوایی و پایایی را از نو می‌خواهد. معیارهای تشخیصِ نسخهی معتبر را در پرسشنامه‌ی استاندارد چیست و از کجا پیدایش کنیم آورده‌ایم.
نمونه‌ی متن برای فصل سوم
این متن را با عددها و منابعِ خودتان کامل کنید؛ عددهای داخلِ آن فقط نمونه‌اند:
روایی. برای بررسیِ روایی صوری، پرسشنامه در اختیارِ ۱۲ نفر از [جامعه‌ی هدف] قرار گرفت و سه گویه که ابهام داشتند بازنویسی شد. روایی محتوایی با نظرِ ۱۰ نفر از [متخصصانِ حوزه] بررسی شد. نسبتِ روایی محتوایی (CVR) همه‌ی گویه‌ها به‌جز گویهی [۷] برابر یا بیشتر از ۰٫۸۰ بود که از حداقلِ ۰٫۶۲ در جدولِ لاوشه برای ۱۰ خبره بالاتر است؛ گویهی [۷] حذف شد. شاخصِ روایی محتوایی (I-CVI) گویه‌ها بین ۰٫۸۰ و ۱ و S-CVI/Ave برابرِ ۰٫۹۲ به دست آمد.
پایایی. پرسشنامه در یک پیشآزمون روی ۳۰ نفر از [جامعه] که در نمونه‌ی اصلی نبودند اجرا شد. ضریبِ آلفای کرونباخ برای ابعادِ [الف]، [ب] و [ج] به ترتیب ۰٫۸۴، ۰٫۷۹ و ۰٫۸۱ و در نمونه‌ی اصلی (n = [۲۹۲]) ۰٫۸۶، ۰٫۸۰ و ۰٫۸۳ بود که از حداقلِ متعارفِ ۰٫۷ بالاترند.
و جدولی که داورها دوست دارند:
| بعد | تعدادِ گویه | گویههای معکوس | آلفا (پیشآزمون، n = ۳۰) | آلفا (نمونه‌ی اصلی) |
|---|---|---|---|---|
| [الف] | [۵] | [۳] | … | … |
| [ب] | [۴] | — | … | … |
| [ج] | [۴] | [۲] | … | … |
پنج اشتباهی که فصل سوم را برمی‌گرداند
- «روایی پرسشنامه توسط اساتید تأیید شد»، بدونِ تعدادِ خبرگان، روش و عدد.
- یک آلفا برای کلِ پرسشنامه‌ای که چهار بعدِ متفاوت دارد.
- نقلِ آلفای مقاله‌ی اصلی به‌جای حسابِ آن در نمونه‌ی خود.
- حذفِ گویه‌ها فقط برای بالا بردنِ آلفا، تا جایی که یک جنبه‌ی محتوایی کاملاً از پرسشنامه بیرون برود.
- تحلیلِ عاملی روی پیش‌آزمونِ ۳۰ نفره.
پرسش‌های پرتکرار
فرقِ روایی و پایایی در یک جمله چیست؟
روایی یعنی درست میسنجید؛ پایایی یعنی ثابت میسنجید. ابزارِ پایا ممکن است روا نباشد، ولی ابزارِ ناپایا هرگز روا نیست.
حداقلِ آلفای کرونباخِ قابل‌قبول چند است؟
۰٫۷ متعارف است. بین ۰٫۶ و ۰٫۷ در پژوهشِ اکتشافی یا بعدهای کوتاه با توضیح پذیرفته میشود؛ زیرِ ۰٫۶ بعد را بازبینی کنید.
با ۵ خبره میشود CVR گرفت؟
میشود، ولی هر گویه باید رأیِ «ضروری»ِ هر پنج نفر را بگیرد. اگر به خبرگانِ بیشتری دسترسی ندارید، CVI را محورِ گزارش کنید که با ۳ تا ۵ خبره هم رایج است، به این شرط که I-CVI هر گویه ۱ باشد.
آلفای پیشآزمون پایین شد؛ چه کنم؟
به ترتیب: (۱) گویههای معکوس را بررسی کنید؛ (۲) ستونِ «آلفا در صورتِ حذف» و همبستگیِ گویه با کل را ببینید؛ (۳) گویهی مبهم را با کمکِ نظرِ پاسخدهندهها بازنویسی کنید؛ (۴) اگر بعد دو یا سه گویه دارد، گویهی هممحتوا اضافه کنید و دوباره پیشآزمون بگیرید.
روایی و پایایی را کجای پایاننامه بنویسم؟
در فصل سوم، بخشِ «ابزارِ گردآوریِ دادهها»، بلافاصله بعد از معرفیِ پرسشنامه و ابعادش. نسخهی کاملِ پرسشنامه و جدولِ CVR گویهبهگویه را در پیوست بگذارید.
پرسشنامه‌تان آماده است؟ آن را در پرسشنامه‌ساز آنلاین پرسینو بسازید، پیشآزمون را با یک لینک اجرا کنید و خروجیِ اکسل یا SPSS را مستقیم برای محاسبه‌ی آلفا بردارید. قدمِ بعدی معمولاً تعیینِ حجم نمونه است: حجم نمونه چطور تعیین میشود.