نمره منفی: کِی منطقی است و کِی فقط اضطراب میسازد
نمره منفی برای جلوگیری از حدس زدن است، ولی اثر جانبیاش این است که داوطلب محتاط را بیشتر از داوطلب بیسواد جریمه میکند.
در آزمون چهارگزینهای، کسی که هیچ نمیداند با حدس زدن ۲۵٪ میگیرد. نمره منفی برای خنثیکردن همین شانس است.
ریاضیِ سادهاش
در سؤال چهارگزینهای، برای اینکه ارزش انتظاری حدس کاملاً کور صفر شود، هر پاسخ غلط باید یکسوم نمرهی یک پاسخ درست را کم کند.
حساب: با احتمال ۱/۴ درست میزنید (۱+ امتیاز) و با احتمال ۳/۴ غلط (۱/۳− امتیاز). جمع: ۱/۴ − ۳/۴ × ۱/۳ = ۰.
در آزمونهای ایرانی معمولاً «۳ غلط یک درست را از بین میبرد» میگویند که همین است.
مشکلی که کمتر گفته میشود
نمره منفی حدس کور را خنثی میکند، ولی حدس آگاهانه را هم جریمه میکند. داوطلبی که دو گزینه را قطعاً رد کرده و بین دوتای باقیمانده مانده، شانسش ۵۰٪ است و حدس زدن برایش منطقی است. ولی داوطلب محتاط — که معمولاً دانشش هم بیشتر است — از ترس نمره منفی سفید میگذارد و امتیاز از دست میدهد.
نتیجهی پژوهششده: نمره منفی بهطور سیستماتیک به نفع افراد ریسکپذیر و به ضرر افراد محتاط است — و ریسکپذیری ربطی به دانش موضوع ندارد.
کِی نمره منفی بگذارید
- آزمون رقابتی با ظرفیت محدود، که رتبه مهمتر از نمرهی مطلق است.
- وقتی تعداد سؤال زیاد است و زمان کم — یعنی سرعتِ تشخیص بخشی از سنجش است.
کِی نگذارید
- آزمون تعیین سطح یا تشخیصی، که میخواهید بدانید فرد چه میداند.
- آزمون داخلی سازمان برای سنجش آموزش.
- وقتی تعداد سؤال کم است (زیر ۲۰) — یک اشتباه اثر نامتناسبی میگذارد.
جایگزین بهتر برای بیشتر موارد
بهجای نمره منفی، تعداد گزینهها را بیشتر کنید. در سؤال پنجگزینهای شانس حدس ۲۰٪ است و در ششگزینهای ۱۷٪. همین بهتنهایی بخش زیادی از مشکل را حل میکند بدون اینکه اضطراب اضافه کند.
یا از سؤالهای کوتاهپاسخ استفاده کنید که اصلاً حدسزدنی نیستند.
هرچه انتخاب کردید، شفاف بگویید
قاعدهی نمرهدهی باید قبل از شروع آزمون و در صفحهی اول نوشته شود. داوطلبی که نمیداند نمره منفی هست، استراتژی اشتباه انتخاب میکند و نمرهاش دانشش را نشان نمیدهد.